Educación literaria · 4.º de ESO
Literatura: a posguerra e a resistencia cultural (1936-1975)
Objetivo
Ao rematar saberás explicar a situación da literatura galega entre 1936 e 1975, o papel do exilio e de Galaxia, e recoñecer os autores e obras principais da poesía e da narrativa.
En pocas palabras (lectura fácil)
Para madres, padres y tutores (1 minuto)
Explicación
Despois de 1936, a Guerra Civil e a ditadura franquista cortaron o labor das Irmandades e de Nós. O galego quedou fóra da vida pública e da escola e a súa literatura sufriu censura. Esta etapa adoita chamarse metaforicamente a «longa noite de pedra», en alusión ao título dun libro de Celso Emilio Ferreiro.
Durante os primeiros anos, a cultura galega mantívose sobre todo no exilio, especialmente en Buenos Aires. Alí Castelao publicou Sempre en Galiza (1944), Eduardo Blanco Amor a novela A esmorga (1959) e Xosé Neira Vilas as Memorias dun neno labrego (1961).
No interior, a fundación da Editorial Galaxia en 1950, en Vigo, con figuras como Ramón Piñeiro e Francisco Fernández del Riego, foi clave para a resistencia cultural: publicar en galego, dignificar a lingua e manter viva a literatura.
Na poesía conviven varias tendencias: a poesía da terra e a natureza de Uxío Novoneyra (Os eidos, 1955), a intimista de Luís Pimentel (Sombra do aire na herba, 1959) ou María Mariño (Palabra no tempo, 1963), e a poesía social, que denuncia a inxustiza e a opresión, encabezada por Celso Emilio Ferreiro con Longa noite de pedra (1962).
Na narrativa, Ánxel Fole recolleu o mundo dos relatos populares en Á lus do candil (1953) e Álvaro Cunqueiro creou un universo de fantasía, mito e humor en Merlín e familia (1955). A partir dos anos cincuenta e sesenta, a Nova Narrativa Galega renovou as técnicas (monólogo interior, saltos temporais, experimentación) con autores como Xosé Luís Méndez Ferrín, Carlos Casares (Vento ferido, 1967) ou María Xosé Queizán (A orella no buraco, 1965).
Idea clave: Tras 1936, a literatura galega sobrevive no exilio e, desde 1950, no interior grazas a Galaxia. Poesía social (Celso Emilio), fantasía (Cunqueiro) e renovación (Nova Narrativa).
Ejemplo resuelto: Situamos unha obra na posguerra
- Paso 1 Obra: Longa noite de pedra (1962), de Celso Emilio Ferreiro.
- Paso 2 Contexto: plena ditadura, con censura e o galego fóra da vida pública.
- Paso 3 Tendencia: poesía social, de denuncia.
- Paso 4 Relación co período: o seu título converteuse en metáfora de toda a etapa.
- Paso 5 Lugar de publicación: no interior, dentro do labor de resistencia cultural.
Resultado: Longa noite de pedra é a obra emblemática da poesía social da posguerra e dá nome metafórico á época.
Resumen
- Desde 1936, censura e represión: a «longa noite de pedra».
- Exilio en Buenos Aires: Sempre en Galiza, A esmorga, Memorias dun neno labrego.
- Galaxia (Vigo, 1950) impulsa a resistencia cultural no interior.
- Poesía: da terra (Novoneyra), intimista (Pimentel, Mariño) e social (Celso Emilio).
- Narrativa: Fole, Cunqueiro e a Nova Narrativa Galega (Méndez Ferrín, Casares, Queizán).
Más ayudas para esta unidad
Para saber más
Recursos seleccionados de fuentes fiables para explorar este tema. Ver todos
- Lecturas y textos
- Diccionarios
Dicionario da Real Academia Galega
- Diccionarios
Portal das Palabras
- Para docentes y familias
Portal educativo de la Xunta
Estado curricular: Currículo general LOMLOE · Competencias: CE8. Educación literaria · CE4. Patrimonio cultural · CE3. Comprensión lectora · Referencia: RD 217/2022 · Revisado el 28/10/2026