XX. mendeko euskal literatura: gerraurretik gaur arte

Gerraurrean (1930eko hamarkada), euskal poesiak gailurra jo zuen. Lizardik (Jose Maria Agirre) Biotz-begietan (1932) argitaratu zuen, natura eta barne-mundua lotzen dituen poesia; Lauaxetak (Esteban Urkiaga) Bide barrijak (1931); eta Orixek (Nikolas Ormaetxea) Euskaldunak poema luzea idatzi zuen, 1950ean argitaratua.

1936ko gerrak eten handia ekarri zuen: idazle batzuk hil egin ziren (Lauaxeta 1937an fusilatu zuten), beste batzuk erbestera joan ziren, eta euskarazko argitalpenak asko urritu ziren urte luzez.

1950eko eta 1960ko hamarkadetan berrikuntza etorri zen. Txillardegiren Leturiaren egunkari ezkutua (1957) euskal eleberri moderno eta existentzialistaren hasieratzat hartzen da. Gabriel Arestik Harri eta herri (1964) argitaratu zuen, poesia sozial eta konprometitua. Ramon Saizarbitoriaren Egunero hasten delako (1969) eleberri esperimentala da.

1970eko eta 1980ko hamarkadetan, ikastolek eta euskara batuak irakurle berriak ekarri zituzten, eta argitaletxe asko sortu ziren. Emakume idazleen ahotsa ere indartu zen: Arantxa Urretabizkaiaren Zergatik panpox (1979) eta Mariasun Landaren haur eta gazte literatura, adibidez; Landak Haur eta Gazte Literaturako Sari Nazionala jaso zuen Krokodiloa ohe azpian lanarekin (2003).

Bernardo Atxagaren Obabakoak (1988) izan zen Espainiako Narratiba Sari Nazionala jaso zuen lehen euskarazko liburua (1989), eta Kirmen Uribek ere sari bera jaso zuen Bilbao-New York-Bilbao eleberriarekin (2009). Gaur egun, euskal literatura hizkuntza askotara itzultzen da.