Hizkuntza-erregistroak eta aldakortasun soziala

Hizkuntza batek aldaera asko ditu. Aldakortasun geografikoa (euskalkiak) ezagutzen duzu; orain aldakortasun soziala (adina, taldea, lanbidea) eta egoeraren araberakoa (erregistroak) landuko ditugu.

Erregistroa komunikazio-egoerara egokitzen dugun hizkera-modua da. Bi maila nagusi bereiz daitezke: jasoa edo formala (oso landua: testu akademikoak, ofizialak) eta informala edo kolokiala (lagunartea, mezuak). Euskara batua, berriz, hizkuntza-eredu estandarra da, eta erregistro desberdinetan erabil daiteke (hedabideetan, eskolan).

Erregistroa aukeratzeko kontuan hartzen dira: solaskidea (nori), gaia, kanala (ahozkoa ala idatzia) eta helburua. Erregistroak aldatzen ditu tratamendua, hiztegia (zehatza ala orokorra), sintaxia (perpaus osoak ala laburdurak) eta agurrak.

Hitanoa (hika hitz egitea) euskararen tratamendu berezia da, konfiantza handiko harremanetan erabiltzen dena. Bi forma ditu: toka, gizonezko solaskideari («Badakik») eta noka, emakumezko solaskideari («Badakin»). Zuka («Badakizu») edozein egoeratan erabil daiteke. Hitanoa ez da erabiltzen egoera formaletan.

Gazteen hizkerak ere ezaugarri propioak ditu: maileguak, laburdurak, adierazkortasuna. Lagunartean ez dira berez akatsak. Egoera formaletan (lan bat, eskaera bat, azterketa bat) euskara batua eta erregistro formala erabiltzea egokia izan ohi da. Euskara batua, ordea, erregistro informaletan ere erabil daiteke. Hiztun trebea egoera bakoitzera egokitzen dakiena da.