Diccionarios
As linguas e os seus falantes · 3.º de ESO
A variación do galego: bloques dialectais e estándar
Sin empezar
0/10 ejercicios
Objetivo
Ao rematar saberás explicar os tipos de variación lingüística, recoñecer os bloques dialectais do galego e algúns dos seus trazos, e valorar a relación entre dialectos e estándar.
En pocas palabras (lectura fácil)
Para madres, padres y tutores (1 minuto)
Explicación
Todas as linguas varían. Hai variación segundo o territorio (diatópica ou xeográfica), o grupo social (diastrática), a situación comunicativa (diafásica: formal ou informal) e o tempo (diacrónica). Nesta unidade centrámonos na variación xeográfica, que dá lugar aos dialectos.
Os estudos de dialectoloxía clasifican o galego en tres bloques: occidental, central e oriental, cada un con varias áreas. Non hai fronteiras ríxidas: os trazos cambian aos poucos dun lugar a outro.
Un trazo que permite distinguir os bloques é o plural das palabras rematadas en -n: no occidental dise «cans», no central «cas» e no oriental «cais». Outros trazos son a gheada (pronunciar o /g/ como un son aspirado, en «auga» ou «gato»), propia do occidente e de boa parte do centro, e o seseo (pronunciar /s/ onde o estándar ten /θ/, como en «sinco» por «cinco»), presente en zonas da costa occidental.
Tamén hai variación léxica: un mesmo insecto pode chamarse bolboreta ou volvoreta, segundo a zona. Ademais, fálase galego fóra de Galicia, en zonas limítrofes de Asturias, León e Zamora (o chamado galego exterior).
O estándar é a variedade común, fixada pola Real Academia Galega, que se usa no ensino, nos medios e na escrita formal (por exemplo, «cans» ou o pronome «ti»). O estándar non é «mellor» ca os dialectos: os trazos dialectais, como a gheada ou o seseo, son lexítimos na fala, aínda que non formen parte do modelo estándar. Desprezalos é un prexuízo lingüístico.
Idea clave: O galego ten tres bloques dialectais (occidental, central e oriental). O estándar é a variedade común para os usos formais; os dialectos son igual de valiosos.
Ejemplo resuelto: Identificamos o bloque dialectal dun falante
- Paso 1 Escoito: «Os cais do veciño ladraron toda a noite».
- Paso 2 Busco un trazo diagnóstico: o plural de «can».
- Paso 3 Comparo: «cans» (occidental), «cas» (central), «cais» (oriental).
- Paso 4 «Cais» corresponde ao bloque oriental.
- Paso 5 Na escrita estándar escribiría: «Os cans do veciño ladraron toda a noite».
Resultado: O falante usa un trazo do bloque oriental; a forma estándar é «cans».
Resumen
- Variación diatópica (territorio), diastrática (grupo social), diafásica (situación) e diacrónica (tempo).
- O galego divídese en tres bloques dialectais: occidental, central e oriental.
- Plural de «can»: cans (occidental), cas (central), cais (oriental).
- Gheada e seseo son trazos dialectais lexítimos que non forman parte do estándar.
- O estándar é a variedade común fixada pola RAG para os usos formais.
Más ayudas para esta unidad
Para saber más
Recursos seleccionados de fuentes fiables para explorar este tema. Ver todos
- Diccionarios
Portal das Palabras
- Para docentes y familias
Portal educativo de la Xunta
Estado curricular: Currículo general LOMLOE · Competencias: CE1. Diversidade lingüística · CE2. Actitudes lingüísticas · CE3. Comprensión lectora · Referencia: RD 217/2022 · Revisado el 27/10/2026