Saltar al contenido
Mi panel Acceder

Educación literaria · 3.º de ESO

Literatura: o Rexurdimento e Rosalía de Castro

Sin empezar
0/10 ejercicios

Objetivo

Ao rematar saberás explicar que foi o Rexurdimento, recoñecer as obras e os temas de Rosalía de Castro e situar a Curros Enríquez e a Pondal.

En pocas palabras (lectura fácil)

Para madres, padres y tutores (1 minuto)

Explicación

Despois da Idade Media, o galego deixou de usarse na escritura culta durante os Séculos Escuros (XVI-XVIII), aínda que seguiu vivo na fala do pobo. No século XIX, autores coñecidos como Precursores comezaron a reivindicalo, e a partir de 1863 chega o Rexurdimento: o renacer da literatura en galego.

A obra que marca o inicio do Rexurdimento é Cantares gallegos (1863), de Rosalía de Castro (1837-1885). A súa dedicatoria está datada o 17 de maio, data que desde 1963 se celebra como Día das Letras Galegas. No libro, Rosalía recrea cantigas populares, festas e paisaxes, e defende a dignidade da xente e da lingua galegas fronte ao desprezo exterior.

En Follas novas (1880), Rosalía achégase a unha poesía máis íntima e existencial: a saudade, a dor, a soidade e a morte. Tamén denuncia a emigración e a situación das mulleres que quedan soas, as chamadas viúvas de vivos, que sosteñen a casa e a terra mentres os homes están lonxe.

Outros dous grandes nomes completan o trío do Rexurdimento: Manuel Curros Enríquez, autor de Aires da miña terra (1880), cunha poesía cívica e de denuncia social, contra os abusos de poder; e Eduardo Pondal, autor de Queixumes dos pinos (1886), que imaxina un pasado heroico e celta para Galicia. Un poema de Pondal é a letra do himno galego.

Idea clave: O Rexurdimento (desde 1863) devolve o galego á literatura culta. Rosalía abre o camiño con Cantares gallegos e afonda na intimidade e na denuncia en Follas novas.

Ejemplo resuelto: Recoñecemos un tema rosaliano neste texto orixinal

  1. Paso 1 Leo: «Marchou co sol de outubro, e desde entón a casa ten unha cadeira de máis e unha voz de menos».
  2. Paso 2 Quen falta? Alguén que marchou: pode ser un emigrante.
  3. Paso 3 Que sente quen fica? Baleiro e ausencia: saudade.
  4. Paso 4 Relaciono co contexto: no século XIX moitos galegos emigraron a América.
  5. Paso 5 Relaciono coa obra: este tema aparece con forza en Follas novas.

Resultado: O texto trata a emigración e a saudade das persoas que quedan, un tema central de Rosalía en Follas novas.

Resumen

  • Nos Séculos Escuros (XVI-XVIII) o galego desaparece da escritura culta.
  • O Rexurdimento comeza en 1863 con Cantares gallegos, de Rosalía de Castro.
  • O 17 de maio celébrase o Día das Letras Galegas.
  • Follas novas (1880) trata a saudade, a dor, a emigración e as viúvas de vivos.
  • Curros Enríquez (Aires da miña terra) fai poesía social; Pondal (Queixumes dos pinos), poesía heroica e celta.

Más ayudas para esta unidad

Para saber más

Recursos seleccionados de fuentes fiables para explorar este tema. Ver todos

  • Lecturas y textos

    Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes

    Fundación Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes · Enlace (cada obra indica sus condiciones)

  • Diccionarios

    Dicionario da Real Academia Galega

    Real Academia Galega · Consulta gratuíta (ligazón)

  • Diccionarios

    Portal das Palabras

    Real Academia Galega · Enlace a recurso gratuito (condiciones de uso del sitio)

  • Para docentes y familias

    Portal educativo de la Xunta

    Xunta de Galicia · Enlace a recurso gratuito (condiciones de uso del sitio)

Esquema y resumen (A4) Proyectar en clase

Estado curricular: Currículo general LOMLOE · Competencias: CE8. Educación literaria · CE4. Patrimonio cultural · CE3. Comprensión lectora · Referencia: RD 217/2022 · Revisado el 27/10/2026