Lecturas y textos
Educación literaria · 3.º de ESO
Literatura: a prosa medieval, os Séculos Escuros e os Precursores
Sin empezar
0/10 ejercicios
Objetivo
Ao rematar saberás describir a prosa medieval en galego, explicar que pasou coa lingua escrita entre os séculos XVI e XVIII e recoñecer o labor dos Precursores.
En pocas palabras (lectura fácil)
Para madres, padres y tutores (1 minuto)
Explicación
Na Idade Media o galego non só se usou na poesía. Desde o século XIII escríbense en galego documentos notariais (foros, testamentos, compravendas) e, nos séculos XIV e XV, unha prosa literaria formada sobre todo por traducións e adaptacións de obras que circulaban por Europa.
Esta prosa adoita agruparse por temas: a materia de Bretaña (relatos do rei Artur e os seus cabaleiros, como o fragmento do Livro de Tristán), a materia de Troia (a Crónica troiana, de 1373), a prosa relixiosa (os Miragres de Santiago) e a prosa historiográfica (versións galegas da General estoria e da Crónica xeral e Crónica de Castela).
A partir do século XV o galego perde presenza na escritura: parte da nobreza galega perde poder e algúns cargos pasan a nobres foráneos. O castelán gaña presenza nas institucións (como a Real Audiencia, creada en 1480) e na Igrexa, e os usos cultos e escritos do galego redúcense moito, aínda que non desaparecen por completo. Comezan os Séculos Escuros (XVI-XVIII). Porén, a lingua segue moi viva na fala e nunha rica literatura popular oral: cantares, contos, adiviñas e refráns. Un texto culto de finais da Idade Media é o Pranto da Frouseira, que lamenta a morte do mariscal Pardo de Cela (1483).
No século XVIII, coa Ilustración, aparecen voces que defenden o galego. A máis destacada é a do monxe beneditino Frei Martín Sarmiento (1695-1772), que reclamou o uso do galego no ensino, na Igrexa e na administración, e que escribiu en galego o longo poema Coloquio de vinte e catro galegos rústicos.
Xa no século XIX, os Precursores preparan o Rexurdimento. Arredor do Provincialismo (movemento político ligado ao levantamento de 1846) e de actos como o Banquete de Conxo (1856) crece a conciencia galega. Xoán Manuel Pintos publica A gaita gallega (1853) e, tras os Xogos Florais da Coruña de 1861, aparece o Álbum de la Caridad (1862), unha antoloxía con poemas en galego.
Idea clave: A prosa medieval galega é sobre todo de tradución; nos Séculos Escuros o galego desaparece da escritura culta pero vive na fala; Sarmiento e os Precursores abren o camiño ao Rexurdimento.
Ejemplo resuelto: Situamos unha obra no seu período
- Paso 1 Obra: Crónica troiana. Data: 1373.
- Paso 2 Pregúntome a que século pertence: ao XIV, plena Idade Media.
- Paso 3 Pregúntome que tipo de obra é: un relato en prosa sobre a guerra de Troia.
- Paso 4 Recordo que a prosa medieval galega é sobre todo de tradución e adaptación de modelos europeos.
- Paso 5 Clasifícoa dentro da materia de Troia.
Resultado: A Crónica troiana é prosa medieval (século XIV) de tema troiano, adaptada a partir de modelos europeos.
Resumen
- Desde o século XIII hai documentos notariais en galego e, nos séculos XIV-XV, prosa literaria sobre todo traducida.
- Materias da prosa: Bretaña, Troia, relixiosa e historiográfica.
- Nos Séculos Escuros (XVI-XVIII) o galego desaparece da escritura culta, pero vive na literatura oral.
- Frei Martín Sarmiento defende no século XVIII o uso do galego no ensino e na vida pública.
- Os Precursores (Provincialismo, Banquete de Conxo, Pintos, Álbum de la Caridad) preparan o Rexurdimento.
Más ayudas para esta unidad
Para saber más
Recursos seleccionados de fuentes fiables para explorar este tema. Ver todos
- Diccionarios
Dicionario da Real Academia Galega
- Diccionarios
Portal das Palabras
- Para docentes y familias
Portal educativo de la Xunta
Estado curricular: Currículo general LOMLOE · Competencias: CE8. Educación literaria · CE4. Patrimonio cultural · CE3. Comprensión lectora · Referencia: RD 217/2022 · Revisado el 28/10/2026