Euskalkiak eta euskara batua

Hizkuntza guztiek aldakortasuna dute: ez dugu denok berdin hitz egiten. Aldakortasun geografikoak euskalkiak sortzen ditu; egoeraren araberakoak, berriz, erregistroak (lagunekin ala azterketa batean ez dugu berdin hitz egiten).

Euskalkiak euskararen aldaera geografikoak dira. XIX. mendean, Louis Lucien Bonapartek euskalkien mapa zehatz bat argitaratu zuen (1863). Gaur egun asko erabiltzen den Koldo Zuazoren sailkapenaren arabera, bost euskalki daude: mendebalekoa, erdialdekoa, nafarra, nafar-lapurtarra eta zuberotarra.

Euskalkien arteko aldeak ahoskeran, aditzean eta hiztegian ikusten dira. Adibidez, mendebaleko euskalkian naz eta dot entzun daitezke (batuan naiz eta dut); ekialdean erran eta arno (batuan esan eta ardo).

Euskara batua euskararen aldaera estandarra da: eskolan, hedabideetan, administrazioan eta idazketan erabiltzen dena. Euskaltzaindia, 1919an sortua, arduratu da batuaren arauak finkatzeaz, eta oinarri nagusiak 1968an Arantzazuko biltzarrean ezarri ziren.

Batuak ez ditu euskalkiak ordezkatzen: elkarrekin bizi dira. Euskalkiak ondare aberatsa dira, eta etxean eta herrian erabiltzen dira; batuak, berriz, euskaldun guztiok elkar ulertzeko eta idazteko tresna komun bat ematen digu.