Diccionarios
Hezkuntza literarioa · 2.º de ESO
Euskal literatura idatziaren hastapenak (XVI.-XVII. mendeak)
Sin empezar
0/10 ejercicios
Objetivo
Amaitzean jakingo duzu euskal literatura idatziaren lehen egileak eta lanak ezagutzen eta haien testuinguruan kokatzen.
En pocas palabras (lectura fácil)
Para madres, padres y tutores (1 minuto)
Explicación
Mende askotan, euskarazko literatura ia guztia ahozkoa izan zen. Inprenta zabaldu zenean, XVI. mendean, euskarazko lehen liburuak argitaratu ziren, gehienak Iparraldean (Lapurdi, Behe Nafarroa eta Zuberoa).
Bernat Etxepare Behe Nafarroako apaiza izan zen. 1545ean, Bordelen, *Linguae Vasconum Primitiae* argitaratu zuen: euskaraz inprimatutako lehen liburua. Olerki-bilduma bat da: gai erlijiosoak, maitasun-olerkiak eta euskararen goraipamena biltzen ditu. Etxeparek euskara mundura zabaltzeko nahia adierazi zuen.
Joanes Leizarraga Lapurdiko apaiz protestantea izan zen. Nafarroako erregina Joana Albretekoaren aginduz, Testamentu Berria euskaratu zuen, eta 1571n argitaratu zen, Arroxelan. Euskalki desberdinetako hiztunek uler zezaten, hizkera bateratu bat bilatu zuen.
Axular (Pedro Agerre) Urdazubin (Nafarroa) jaio zen, eta Sarako (Lapurdi) erretorea izan zen. 1643an *Gero* argitaratu zuen, prosa erlijiosoko liburua: zuzen bizitzeko erabakiak gerorako ez uzteko gomendatzen du. Euskal prosa klasikoaren eredutzat hartzen da.
Garai horretakoak dira, halaber, Arnaut Oihenart zuberotarraren atsotitz eta olerki-bilduma (1657) eta, Hegoaldean, Joan Perez Lazarragaren eskuizkribua (XVI. mendekoa, 2004an aurkitua). Lan horiek guztiek erakusten dute euskarak literatura-hizkuntza izateko gaitasuna zuela.
Idea clave: Etxepare (1545) → lehen liburua · Leizarraga (1571) → Testamentu Berria · Axular (1643) → Gero, prosa klasikoa.
Ejemplo resuelto: Nola kokatzen dugu egile bat bere garaian?
- Paso 1 Mendea eta urtea zehaztu: Axular → 1643, XVII. mendea.
- Paso 2 Lekua: Urdazubin jaioa, Saran erretore.
- Paso 3 Lan nagusia eta generoa: Gero, prosa erlijiosoa.
- Paso 4 Garrantzia: euskal prosa klasikoaren eredua.
Resultado: Axular XVII. mendeko idazlea da, eta haren Gero euskal prosaren eredu klasikoa da.
Resumen
- XVI. mendean argitaratu ziren euskarazko lehen liburuak, gehienak Iparraldean.
- Etxepare: Linguae Vasconum Primitiae (1545), euskaraz inprimatutako lehen liburua, olerkiak.
- Leizarraga: Testamentu Berriaren itzulpena (1571), Joana Albretekoaren aginduz.
- Axular: Gero (1643), prosa klasikoaren eredua.
- Oihenart (1657) eta Lazarragaren eskuizkribua ere garai horretakoak dira.
Más ayudas para esta unidad
Para saber más
Recursos seleccionados de fuentes fiables para explorar este tema. Ver todos
- Diccionarios
Elhuyar Hiztegiak
Estado curricular: Currículo general LOMLOE · Competencias: CE7. Hezkuntza literarioa · CE3. Irakurmena · CE5. Idazmena · Referencia: RD 217/2022 · Revisado el 28/10/2026