Saltar al contenido
Mi panel Acceder

Educación literaria · 1.º de ESO

Literatura: a tradición oral galega

Sin empezar
0/10 ejercicios

Objetivo

Ao rematar saberás recoñecer os principais xéneros da literatura de tradición oral (contos, lendas, cantigas, refráns e adiviñas) e as súas características.

En pocas palabras (lectura fácil)

Para madres, padres y tutores (1 minuto)

Explicación

Antes de que a maioría da xente soubese ler, as historias, os cantos e a sabedoría popular transmitíanse de boca en boca e de xeración en xeración. Ese conxunto de textos chámase literatura de tradición oral, e en Galicia é especialmente rica.

As súas características principais son: é anónima (non coñecemos quen a creou), presenta variantes (cada persoa que a conta cambia algún detalle), usa fórmulas fixas para comezar e rematar (*Era unha vez...*) e emprega repeticións e ritmo que axudan a memorizala.

Os contos populares son relatos breves de ficción, sen lugar nin tempo concretos: hai contos de animais, marabillosos (con fadas, encantamentos ou obxectos máxicos) e de enganos ou de risa. As lendas, en cambio, sitúanse nun lugar real e preséntanse como se fosen certas, aínda que inclúan elementos sobrenaturais: mouras que gardan tesouros nos castros, a Santa Compaña ou cidades asolagadas baixo unha lagoa.

Tamén pertencen á tradición oral as cantigas populares, cantadas no traballo, nas festas ou para arrolar os cativos, que adoitan ter estrofas de catro versos; os refráns, frases breves que expresan ensinanzas, observacións ou saberes populares (*Auga pasada non move muíño*; *En abril, augas mil*); e as adiviñas, pequenos enigmas en verso que describen algo sen nomealo.

Hoxe moitos destes textos foron recollidos por escrito por investigadores e investigadoras, e seguen vivos en libros, festivais de narración oral, grupos de música tradicional e mesmo nas redes sociais.

Idea clave: A literatura oral é anónima, vive en variantes e transmítese de xeración en xeración: contos, lendas, cantigas, refráns e adiviñas.

Ejemplo resuelto: É lenda ou conto? «Baixo a lagoa de Antela durmía unha cidade enteira...»

  1. Paso 1 Comprobo se se sitúa nun lugar real: a lagoa de Antela existiu en Ourense.
  2. Paso 2 Comprobo se se presenta como algo que «pasou de verdade»: si, explica a orixe da lagoa.
  3. Paso 3 Busco elementos sobrenaturais: unha cidade asolagada como castigo.
  4. Paso 4 Comparo cun conto: o conto non adoita indicar lugar real nin pretende ser crible.

Resultado: É unha lenda: lugar real, pretensión de verdade e elemento sobrenatural.

Resumen

  • A literatura oral transmítese de boca en boca e de xeración en xeración.
  • É anónima, ten variantes, fórmulas fixas e repeticións.
  • Os contos non teñen lugar nin tempo concretos; as lendas sitúanse en lugares reais.
  • Cantigas, refráns e adiviñas son tamén xéneros orais.
  • Moitos textos orais foron recollidos por escrito e seguen vivos.

Más ayudas para esta unidad

Para saber más

Recursos seleccionados de fuentes fiables para explorar este tema. Ver todos

  • Lecturas y textos

    Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes

    Fundación Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes · Enlace (cada obra indica sus condiciones)

  • Diccionarios

    Dicionario da Real Academia Galega

    Real Academia Galega · Consulta gratuíta (ligazón)

  • Diccionarios

    Portal das Palabras

    Real Academia Galega · Enlace a recurso gratuito (condiciones de uso del sitio)

  • Para docentes y familias

    Portal educativo de la Xunta

    Xunta de Galicia · Enlace a recurso gratuito (condiciones de uso del sitio)

Esquema y resumen (A4) Proyectar en clase

Estado curricular: Currículo general LOMLOE · Competencias: CE8. Educación literaria · CE3. Comprensión lectora · CE5. Produción escrita · Referencia: RD 217/2022 · Revisado el 28/10/2026