Diccionarios
Hezkuntza literarioa · 1.º de ESO
Ahozko literatura: kondairak, mitologia eta bertsolaritza
Sin empezar
0/10 ejercicios
Objetivo
Amaitzean jakingo duzu euskal ahozko literaturaren ezaugarriak, mitologiako izaki nagusiak eta bertsolaritzaren oinarriak ezagutzen.
En pocas palabras (lectura fácil)
Para madres, padres y tutores (1 minuto)
Explicación
Ahozko literatura ahoz transmititu den literatura da: belaunaldiz belaunaldi, gurasoengandik seme-alabetara, idatzi gabe. Kondairak, ipuin herrikoiak, abestiak, esaera zaharrak eta asmakizunak ahozko literaturaren parte dira.
Kondairek gertaera harrigarriak kontatzen dituzte, askotan leku ezagun batekin lotuta (mendi bat, leize bat, zubi bat). Euskal mitologian izaki ugari agertzen dira: Mari, mendietako leizeetan (Anbotokoan, besteak beste) bizi den jainkosa; Basajauna, basoetako eta artaldeen zaindaria; lamiak, ibai eta iturrien ondoan ilea orrazten dutenak; Tartalo, begi bakarreko erraldoia; eta Olentzero, Gabonetan opariak dakartzan ikazkina.
Bertsolaritza bat-bateko kantua da: bertsolariak bertsoak asmatzen ditu unean bertan, gai-jartzaileak emandako gai bati buruz, eta doinu batekin kantatzen ditu, musika-tresnarik gabe.
Bertso batek neurria (silaba kopuru jakin bat lerro bakoitzean) eta errima (lerro-amaieren soinu bera) ditu. Neurri ezagunenetako bat zortziko txikia da: lau puntu (lerro luze), bakoitza 13 silabakoa (7 + 6), eta lau puntuen amaiera errimatuta.
Bertsolaritza bizirik dago gaur egun: plazetan, ikastetxeetan eta txapelketetan entzuten da. Bertsolari Txapelketa Nagusia lau urtean behin egin ohi da, eta 2009an Maialen Lujanbio izan zen txapela irabazi zuen lehen emakumea.
Idea clave: Ahozko literatura ahotik belarrira transmititu da; bertsolaritzan, neurria eta errima zainduz, bat-batean kantatzen da.
Ejemplo resuelto: Nola dago egina zortziko txiki bat?
- Paso 1 Lau puntu ditu (lau lerro luze).
- Paso 2 Puntu bakoitzak 13 silaba ditu, bi zatitan banatuta: 7 + 6.
- Paso 3 Puntu bakoitzaren azken hitzak errima egiten du besteekin (adibidez: lana, jana, emana, zana).
- Paso 4 Doinu ezagun batekin kantatzen da.
- Paso 5 Askotan, bertsolariak azken puntua pentsatzen du lehenik, bertsoaren amaiera indartsua izan dadin.
Resultado: Zortziko txikiak egitura finkoa du: 4 puntu × 13 silaba, errima amaieran.
Resumen
- Ahozko literatura belaunaldiz belaunaldi ahoz transmititu da.
- Kondairak leku ezagunekin lotutako istorio harrigarriak dira.
- Mitologiako izakiak: Mari, Basajauna, lamiak, Tartalo, Olentzero.
- Bertsolaritza bat-bateko kantua da, neurria eta errima zainduz.
- Zortziko txikia: 4 puntu, 13 silaba (7 + 6), errima puntuen amaieran.
Más ayudas para esta unidad
Para saber más
Recursos seleccionados de fuentes fiables para explorar este tema. Ver todos
- Diccionarios
Elhuyar Hiztegiak
Estado curricular: Currículo general LOMLOE · Competencias: CE7. Hezkuntza literarioa · CE3. Irakurmena · CE5. Idazmena · Referencia: RD 217/2022 · Revisado el 28/10/2026